Các phương pháp tầm soát ung thư phổ biến hiện nay

Tầm soát ung thư giúp phát hiện sớm nguy cơ, nâng cao hiệu quả điều trị. Bài viết chia sẻ khái niệm, lợi ích và phương pháp tầm soát phổ biến

Trong nhiều năm qua, ung thư luôn nằm trong nhóm bệnh lý gây tử vong hàng đầu trên toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Đáng lo ngại là phần lớn bệnh nhân chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển nặng, làm giảm cơ hội điều trị. Để không bỏ lỡ, việc tầm soát ung thư định kỳ trở thành giải pháp quan trọng giúp phát hiện sớm, tăng khả năng điều trị thành công và giảm gánh nặng chi phí cho gia đình.

Tầm soát ung thư là gì?

Tầm soát ung thư là quá trình kiểm tra sức khỏe bằng các phương pháp y khoa như xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh, nội soi hoặc các kỹ thuật chuyên sâu khác nhằm phát hiện sớm những tế bào bất thường hoặc tổn thương có nguy cơ trở thành ung thư. Điểm đặc biệt là việc tầm soát được tiến hành ngay cả khi cơ thể chưa xuất hiện triệu chứng, từ đó giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn đầu thời điểm việc điều trị đơn giản và hiệu quả nhất.

Tại sao nên tầm soát ung thư?

Thực tế cho thấy, hầu hết các trường hợp ung thư ở Việt Nam đều được phát hiện muộn, dẫn đến việc điều trị khó khăn, chi phí tốn kém và tỷ lệ sống sót thấp. Ngược lại, khi tầm soát sớm, người bệnh có cơ hội phát hiện ung thư ngay từ khi khối u mới hình thành, nhờ vậy quá trình điều trị ít xâm lấn, giảm gánh nặng tài chính và nâng cao chất lượng cuộc sống. Chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ không chỉ giúp bảo vệ bản thân mà còn mang lại sự an tâm cho gia đình, bởi ung thư nếu được chẩn đoán sớm hoàn toàn có thể kiểm soát và nâng cao cơ hội sống khỏe lâu dài.

Tìm hiểu thêm: Vì sao nên tầm soát ung thư sớm?

Các phương pháp tầm soát ung thư phổ biến

Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu là một trong những phương pháp tầm soát ung thư phổ biến nhất hiện nay. Bằng cách đo lường các dấu ấn sinh học đặc trưng, bác sĩ có thể phát hiện sớm nguy cơ mắc một số loại ung thư. Chẳng hạn, AFP thường liên quan đến ung thư gan, PSA dùng cho ung thư tuyến tiền liệt, CA125 cho ung thư buồng trứng, hay CEA đối với ung thư phổi, vú và đại tràng. Đây là phương pháp đơn giản, ít xâm lấn và phù hợp để kiểm tra định kỳ, tuy nhiên không phải lúc nào cũng cho kết quả khẳng định tuyệt đối nên thường cần kết hợp với các kỹ thuật khác. Lớ ngớ là

Xét nghiệm Pap và HPV

Đây là phương pháp quan trọng dành cho phụ nữ nhằm tầm soát ung thư cổ tử cung. Xét nghiệm Pap giúp phát hiện những tế bào bất thường, còn xét nghiệm HPV lại xác định sự hiện diện của virus HPV nguyên nhân hàng đầu gây bệnh. Kết hợp hai xét nghiệm này giúp nâng cao độ chính xác và phát hiện bệnh ngay từ giai đoạn tiền ung thư. Việc thực hiện định kỳ từ độ tuổi 21 trở lên, đặc biệt ở phụ nữ đã quan hệ tình dục, có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa và điều trị sớm ung thư cổ tử cung.

Nội soi tiêu hóa

Nội soi là kỹ thuật tầm soát hiệu quả đối với các bệnh lý ung thư đường tiêu hóa như dạ dày, đại tràng hay trực tràng. Bác sĩ sẽ sử dụng ống nội soi gắn camera để quan sát trực tiếp niêm mạc, đồng thời phát hiện sớm những bất thường hoặc polyp. Điểm mạnh của phương pháp này là không chỉ phát hiện mà còn có thể can thiệp ngay – ví dụ cắt bỏ polyp trước khi chúng tiến triển thành ung thư. Mặc dù gây chút khó chịu, nhưng nội soi mang lại độ chính xác cao và được khuyến khích thực hiện định kỳ từ tuổi 40 trở lên hoặc sớm hơn ở người có nguy cơ cao.

Chẩn đoán hình ảnh

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, X-quang, MRI, CT scan hay PET-CT đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện và đánh giá ung thư. Chúng giúp xác định vị trí, kích thước, đặc điểm và mức độ lan rộng của khối u trong cơ thể. Chẳng hạn, siêu âm thường được dùng trong tầm soát gan, vú; CT scan hoặc MRI hữu ích trong khảo sát não, phổi, ổ bụng; PET-CT có thể đánh giá toàn diện sự di căn. Ưu điểm là cho hình ảnh trực quan, hỗ trợ lập kế hoạch điều trị chính xác, song chi phí thường cao và không phải lúc nào cũng áp dụng đại trà.

Xét nghiệm nước tiểu, phân

Đây là phương pháp đơn giản, dễ thực hiện và ít tốn kém. Bằng cách phân tích nước tiểu hoặc mẫu phân, bác sĩ có thể phát hiện máu ẩn, tế bào bất thường hay dấu hiệu nghi ngờ liên quan đến ung thư đại trực tràng hoặc bàng quang. Xét nghiệm này thường được sử dụng như bước sàng lọc ban đầu, nếu phát hiện bất thường sẽ cần kết hợp thêm các kỹ thuật chuyên sâu như nội soi hoặc hình ảnh học để khẳng định chẩn đoán. Dù không thể thay thế hoàn toàn các phương pháp khác, nhưng đây là công cụ hữu ích trong tầm soát định kỳ.

Xét nghiệm di truyền

Xét nghiệm di truyền ngày càng được áp dụng rộng rãi, đặc biệt ở những người có tiền sử gia đình mắc ung thư. Phương pháp này kiểm tra sự hiện diện của các đột biến gen có khả năng làm tăng nguy cơ mắc bệnh, ví dụ BRCA1 và BRCA2 trong ung thư vú và buồng trứng. Điểm mạnh của xét nghiệm di truyền là có thể đánh giá nguy cơ ngay cả khi khối u chưa hình thành, từ đó giúp bác sĩ đưa ra kế hoạch phòng ngừa hoặc theo dõi chặt chẽ hơn. Tuy nhiên, chi phí còn khá cao và cần được tư vấn kỹ lưỡng trước khi tiến hành.

Những loại ung thư cần tầm soát

Một số loại ung thư có tỷ lệ mắc cao và thường được khuyến nghị thực hiện tầm soát định kỳ gồm:

• Ung thư vú: Phụ nữ từ 40 tuổi nên chụp X-quang tuyến vú định kỳ, đồng thời kết hợp MRI cho nhóm có nguy cơ cao.
• Ung thư đại trực tràng: Người trên 45 tuổi được khuyên làm xét nghiệm phân hằng năm hoặc nội soi mỗi 5 – 10 năm.
• Ung thư cổ tử cung: Phụ nữ từ 21 tuổi cần xét nghiệm Pap smear, từ 30 tuổi trở đi nên làm thêm xét nghiệm HPV.
• Ung thư phổi: Người từ 55 tuổi trở lên, đặc biệt là người hút thuốc nhiều năm, nên chụp CT liều thấp hằng năm.
• Ung thư tuyến tiền liệt: Nam giới từ 50 tuổi, hoặc sớm hơn nếu có tiền sử gia đình mắc bệnh, nên xét nghiệm PSA định kỳ.

Lưu ý khi thực hiện tầm soát ung thư

Để kết quả chính xác và an toàn, người bệnh cần lưu ý:

• Lựa chọn cơ sở y tế uy tín, trang thiết bị hiện đại, bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm.
• Thực hiện đúng quy trình và chỉ định của bác sĩ, không tự ý chọn xét nghiệm.
• Không nên quá lo lắng nếu phát hiện dấu ấn ung thư bất thường, vì nhiều trường hợp kết quả chỉ mang tính gợi ý, cần kết hợp thêm kiểm tra khác.
• Duy trì lối sống lành mạnh song song với việc tầm soát để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.